Δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο του ΕΛΙΑΜΕΠ στο πλαίσιο του αφιερώματος με τίτλο "Ποια εξέλιξη θεωρείτε ότι θα κυριαρχήσει στην ευρωπαϊκή ατζέντα το επόμενο διάστημα και θα έχει τη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία; – Οι αναλυτές του ΕΛΙΑΜΕΠ απαντούν" (Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου 2026).

Το πόσο τραγικό για την Ευρώπη ήταν το αποτέλεσμα των τοπικών εκλογών στην Σαξονία-Άνχαλτ φάνηκε από τους πανηγυρισμούς των εχθρών της, στο Κρεμλίνο, στον Λευκό Οίκο, στη Σίλικον Βάλλεϋ και αλλού.

Το ερώτημα για όσους από εμάς εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία, με όλα τα προβλήματα της, παραμένει το μοναδικό πολιτικό σύστημα που επιτρέπει στους πολίτες να συνυπάρχουν, και να επιλύουν τις διαφωνίες τους ειρηνικά, είναι: “Και τώρα τι γίνεται;” Με άλλα λόγια: Μπορεί να ανακοπεί η προέλαση της ακροδεξιάς προς την εξουσία;

Βραχυπρόθεσμα, η απάντηση διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στη Γερμανία, ο αποκλεισμός του AfD από τις κυβερνήσεις συνασπισμού ενίσχυσε τη ρητορική του περί δήθεν “συνωμοσίας των συστημικών κομμάτων”, ενώ η απαγόρευση ως αντίθετου στο Σύνταγμα ενός κόμματος του 30% ή του 40% φαίνεται πολιτικά ανεδαφική ακόμη και όταν είναι νομικά τεκμηριωμένη. Στη Γαλλία, όπου η κινητοποίηση των δημοκρατών ψηφοφόρων στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών είχε οδηγήσει στην ήττα της Μαρίν Λεπέν στο παρελθόν, κάτι τέτοιο σήμερα φαίνεται δυσκολότερο, εξαιτίας του πολυκερματισμού στον ενδιάμεσο χώρο – ένας δεύτερος γύρος με αντίπαλο τον Μελανσόν είναι το σενάριο που ονειρεύεται το επιτελείο της Λεπέν. Στη Βρετανία, η ανάδειξη στην πρωθυπουργία του Άντυ Μπέρναμ έχει δώσει νέα πνοή στην κυβέρνηση των Εργατικών. Στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, άγνωστο μέχρι πού μπορεί να φτάσει η άνοδος της επιρροής του Vox και του Chega αντιστοίχως. Και ούτω καθεξής.

Το πρόβλημα για τους δημοκράτες είναι ότι η προέλαση της ακροδεξιάς είναι προϊόν πολλών ετερόκλητων παραγόντων, που αλληλοενισχύονται, από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας χωρίς πολιτική διακυβέρνηση μέχρι τη μνησικακία πολλών νέων ανδρών για την (όποια) χειραφέτηση των γυναικών και τη δυσκολία πολύ περισσότερων να προσαρμοστούν στον σύγχρονο κόσμο. Πρόκειται για την “τέλεια καταιγίδα”, που έχει χαρακτηριστικά ενός νέου ιστορικού κύκλου.

Μακροπρόθεσμα η απάντηση είναι ευκολότερη – αν όχι στην εφαρμογή της, τουλάχιστον στη διατύπωση της. Τα ακροδεξιά κόμματα δεν έχουν τις λύσεις για τα προβλήματα που απασχολούν τους ψηφοφόρους τους. Αργά ή γρήγορα, θα καταρρεύσουν υπό το βάρος της αποτυχίας τους. Γρήγορα, αν τα δημοκρατικά κόμματα επεξεργαστούν και επικοινωνήσουν τέτοιες λύσεις.

Το ερώτημα είναι τι γίνεται μέχρι τότε. Θα αντέξει η Ευρωπαϊκή Ένωση – το ευγενέστερο πείραμα συνεργασίας εθνών που μέχρι τη δημιουργία της αλληλοσκοτώνονταν σε φονικούς πολέμους – την άνοδο στην εξουσία των ακροδεξιών στα μεγάλα κράτη μέλη; Ή θα έχει το τέλος της Κοινωνίας των Εθνών, που επιβίωσε μέχρι το 1946, έχοντας προ πολλού απωλέσει το λόγο ύπαρξης της (να αποτρέψει έναν δεύτερο Μεγάλο Πόλεμο);