Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» (Κυριακή 12 Ιουλίου 2026).
Κάποια στιγμή τον Φεβρουάριο 2015, εν μέσω της περήφανης διαπραγμάτευσης της τότε νέας κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, οι εκπρόσωποι των δανειστών άρχισαν σταδιακά να συνειδητοποιούν ότι οι συνομιλητές τους δεν είχαν ιδέα για όσα συζητούνταν. Είχαν περάσει τα προηγούμενα χρόνια κάνοντας θόρυβο (στην αργκώ: «οικοδόμηση κινήματος»), παραμελώντας την πιο βαρετή - και εδώ που τα λέμε, πολύ πιο κοπιαστική – δουλειά της μελέτης των πραγματικών προβλημάτων της χώρας, και της αναζήτησης λύσεων («ρεφορμιστικές πρακτικές»). Κάπως έτσι απέφευγαν οι υπουργοί και λοιπά στελέχη της ελληνικής κυβέρνησης να μπουν καν στη συζήτηση για τα μέτρα που πρότειναν οι δανειστές.
Για παράδειγμα, έδειχναν οι δανειστές ότι σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία (Έκθεση συστήματος «Ήλιος»), τον Φεβρουάριο 2015, μετά από 5 χρόνια μνημόνια, το 32% των δημοσίων υπαλλήλων έβγαινε στη σύνταξη πριν τα 55. Συνολικά, οι συντάξεις στις ηλικίες κάτω των 55 (μέση μηνιαία σύνταξη: 1,177 ευρώ) κόστιζαν στο ελληνικό κράτος 1,5 δις το χρόνο. «Ποιο ακριβώς είναι το κοινωνικό όφελος μιας τέτοιας δαπάνης, ειδικά σε μια χρεωκοπημένη χώρα σαν τη δική σας;» ρώταγαν οι δανειστές.
Τι απαντούσαν οι περήφανοι διαπραγματευτές; Στους Έλληνες δημοσιογράφους, και στην ελληνική κοινή γνώμη, έλεγαν άλλα αντ’ άλλων («Δεν θα δεχθούμε περικοπές 40% σε συντάξεις των 350 ευρώ» - που δεν υπήρχαν). Στους ίδιους τους δανειστές, που ήταν πολύ καλύτερα πληροφορημένοι, δεν έλεγαν απολύτως τίποτε: πετούσαν την μπάλα στην εξέδρα.
Όταν το κακό παράγινε, για να καλύψουν τη γύμνια τους, το επιτελείο του τότε Υπουργού Οικονομικών, μετά από βαθιά σκέψη λίγων λεπτών, εκπόνησε «Μέτρα αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης». Όταν δόθηκαν στη δημοσιότητα οι λεπτομέρειες, η γενική αίσθηση (ανά την Ευρώπη) ήταν «ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκεν μῦν». Πληροφορηθήκαμε όλοι ότι η φοβερή και τρομερή ανθρωπιστική κρίση της χώρας επρόκειτο να αντιμετωπιστεί με δέσμη τριών μέτρων (παροχή δωρεάν ηλεκτρικού ρεύματος, επιδότηση ενοικίου, και επιδότηση σίτισης σε ευάλωτα νοικοκυριά) συνολικού κόστους 200 εκατ. τη διετία – δηλ. 1/15 της δαπάνης για συντάξεις στις ηλικίες κάτω των 55, τις οποίες η ελληνική κυβέρνηση (και για να είμαστε ειλικρινείς, το σύνολο του πολιτικού συστήματος) υπερασπιζόταν με νύχια και με δόντια.
Αυτή τη (διδακτική) ιστορία μου θύμισε η ανακοίνωση των προτάσεων του νεοϊδρυθέντος κόμματος του Αλέξη Τσίπρα. Το πρόγραμμα ως πρόσχημα. Σε στυλ: «Και προτάσεις έχουμε».
Όμως, ας δούμε τις προτάσεις λίγο πιο προσεκτικά.
1. Δωρεάν δημόσιες μεταφορές για όλους. Όποιος έχει ανέβει σε λεωφορείο ή έχει πάρει το μετρό θα έχει προσέξει ότι τα δρομολόγια έχουν αραιώσει απελπιστικά, ότι επικρατεί συνωστισμός, και ότι πολλοί επιβάτες δεν ακυρώνουν εισιτήριο. Δυσκολεύομαι να κατανοήσω πώς ακριβώς θα βελτιωνόταν η κατάσταση αν γενικευόταν το τζάμπα. Ένα σοβαρό προοδευτικό κόμμα θα πρότεινε πυκνά δρομολόγια, φτηνές μηνιαίες κάρτες, ελέγχους, και πρόστιμα (τα δημόσια αγαθά πρέπει να τα σέβονται όλοι). Επίσης, διόδια για την είσοδο των ΙΧ στο κέντρο της πόλης – όπως στο Λονδίνο, στη Στοκχόλμη και στο Μιλάνο.
2. Φθηνότερο ρεύμα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Καλή ιδέα, αρκεί να μην υλοποιηθεί με κρατικές επιδοτήσεις, αλλά με επιτάχυνση της στροφής προς ηλιακή και αιολική ενέργεια.
3. Δημόσιος φορέας στέγης και κοινωνικής διαχείρισης στεγαστικών δανείων. Το παράδειγμα της κοινωνικής κατοικίας π.χ. στη Βιέννη είναι λαμπρό, αλλά δύσκολα γενικεύσιμο. Θα ήταν ενδιαφέρον να ακούσουμε πώς ο προτεινόμενος φορέας θα απέφευγε τις παγίδες της πολύ λιγότερο λαμπρής ιστορίας της κρατικής στεγαστικής πολιτικής στην Ελλάδα.
4. Τέλος στις Πανελλαδικές – Νέο Σύστημα Εισαγωγής. Εδώ η αυθόρμητη αντίδραση είναι «Όχι πάλι».
5. Αξιοπρεπείς αμοιβές σε παιδεία και υγεία. Προφανώς. Αλλά στη χώρα μας πολλοί ασθενείς ταλαιπωρούνται και εξαναγκάζονται να πληρώνουν για τυπικά δωρεάν υπηρεσίες, πολλοί μαθητές (και κάποιοι φοιτητές) είναι λειτουργικά αναλφάβητοι, ενώ οι συνδικαλιστές κινητοποιούνται κατά της αξιολόγησης. Συνεπώς, ένα σοβαρό προοδευτικό κόμμα θα στεκόταν πρωτίστως στο πλευρό των πολιτών που χρησιμοποιούν τις δημόσιες υπηρεσίες, και μόνο δευτερευόντως (και μόνο υπό όρους) στο πλευρό όσων τις παρέχουν.
Αν ήταν γραπτό εξετάσεων, ο συντάκτης του θα έμενε μετεξεταστέος. Όμως ακόμη και έτσι, η συζήτηση για τα προβλήματα – και, κυρίως, για τις πιθανές λύσεις – είναι απείρως προτιμότερη από την στομφώδη αερολογία που περνιέται για πολιτική συζήτηση στην χώρα μας.
Οπότε, ας ελπίσουμε σε κάτι καλύτερο στην επόμενη εξεταστική.
