20 Σεπτεμβρίου 2026

Οι παγίδες του κουμπαρά (και πώς να τις αποφύγουμε)

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» (Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2026).


Η εξαγγελία του "επενδυτικού λογαριασμού για τη νέα γενιά", γνωστού πλέον ως "κουμπαρά", προκάλεσε ζωηρό ενδιαφέρον και αρκετές αντιρρήσεις. Ας αντιπαρέλθουμε για σήμερα το παράδοξο άλλες κυβερνητικές αποφάσεις, με αρνητικές δημοσιονομικές συνέπειες, σε βάρος της γενιάς των παιδιών μας, και με αντίστροφα προοδευτικό πρόσημο - υπέρ των υψηλών εισοδημάτων - να γίνονται δεκτές με αδιαφορία ή με επευφημίες από την αντιπολίτευση, τα μέσα ενημέρωσης και την κοινή γνώμη, όπως για παράδειγμα όλες οι ρυθμίσεις για το συνταξιοδοτικό από το 2018 μέχρι τώρα, ενώ μια πρωτοβουλία υπέρ της επόμενης γενιάς όπως είναι ο "κουμπαράς" να συναντά τόσες ενστάσεις, και ας εξετάσουμε τα ισχυρά σημεία της κυβερνητικής εξαγγελίας, και μαζί τα πιο αδύνατα.

Πρώτα τα ισχυρά: Οι αποταμιεύσεις στη χώρα μας είναι όντως απελπιστικά χαμηλές. Οι προοπτικές για τη γενιά των παιδιών μας (και των παιδιών τους) είναι ζοφερές, συνεπώς ο,τιδήποτε υπέρ τους είναι καλοδεχούμενο. Εισοδηματικά κριτήρια (υπέρ των ασθενέστερων) θα ήταν μάλλον άστοχα, και θα ενίσχυαν τα κίνητρα απόκρυψης εισοδημάτων, συνεπώς ορθώς δεν επιλέχθηκαν.

Τα αδύνατα σημεία γίνονται φανερά από την πρόβλεψη της κυβέρνησης ότι θα ανταποκριθούν στην προσφορά για κρατική επιδότηση έως 100 ευρώ το μήνα για κάθε παιδί "το ένα τρίτο των οικογενειών". Εύκολα μπορεί κανείς να φανταστεί ποιοι θα ανήκουν στα δύο τρίτα όσων δεν συμμετέχουν: όχι μόνο όσοι δεν μπορούν να βάλουν στην άκρη ούτε 1 ευρώ το μήνα (εκτιμώ λίγοι), αλλά επίσης όσοι δεν εμπιστεύονται τις τράπεζες και τις ασφαλιστικές εταιρείες, και όσοι δεν αισθάνονται ότι διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις για να επιλέξουν το ένα ή το άλλο επενδυτικό προϊόν. Αν όμως ανταποκριθούν μόνο οι έχοντες και χρηματοπιστωτικά εγγράμματοι, θα δικαιωθούν όσοι κατηγορούν την κυβέρνηση ότι επιχειρεί αναδιανομή υπέρ των πλουσίων, και μάλιστα με μεγάλο δημοσιονομικό κόστος (μεγαλύτερο από ό,τι σε αντίστοιχα προγράμματα άλλων πιο προηγμένων χωρών).

Πώς μπορεί να διασωθεί ο καθολικός χαρακτήρας του μέτρου; Πώς μπορεί να κερδηθεί η εμπιστοσύνη των φτωχότερων (και λιγότερο εξοικειωμένων με επενδύσεις) οικογενειών;

Νομίζω με δύο τρόπους. Πρώτον, εάν το κράτος δεσμευθεί να ανοίγει έναν ειδικό λογαριασμό στο όνομα κάθε παιδιού που γεννιέται, καταθέτοντας ένα εφάπαξ ποσό, ίδιο για όλα τα παιδιά, ανάλογα με τις αντοχές της οικονομίας, αφήνοντας τις οικογένειες να συνεισφέρουν όσα χρήματα θέλουν (και μπορούν), μέχρι κάποιο όριο, χωρίς άλλη κρατική επιδότηση - όπως με το Child Trust Fund στη Βρετανία (2005-2011). Προφανώς, τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του ειδικού λογαριασμού - ανάληψη μετά τα 18, αφορολόγητο γονικής συνεισφοράς κτλ. - διατηρούνται.

Δεύτερον, εάν δοθεί η  δυνατότητα σε όσες οικογένειες δεν επιλέξουν κάποιο από τα επενδυτικά προϊόντα που θα προτείνουν οι τράπεζες και οι ασφαλιστικές εταιρείες, να ενταχθούν σε κάποιο δημόσιο πρόγραμμα - όπως (κατ' αναλογία) είναι το AP7 στη Σουηδία. Το αρμοδιότερο για αυτό το σκοπό θα ήταν το Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) που ιδρύθηκε το 2021.

Ένας κουμπαράς για όλους, που να αγκαλιαστεί από όλους, θα ήταν η καλύτερη εγγύηση για την επιτυχία (και την μακροημέρευση) αυτής της σημαντικής πρωτοβουλίας.

10 Σεπτεμβρίου 2026

Δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο του ΕΛΙΑΜΕΠ στο πλαίσιο του αφιερώματος με τίτλο "Ποια εξέλιξη θεωρείτε ότι θα κυριαρχήσει στην ευρωπαϊκή ατζέντα το επόμενο διάστημα και θα έχει τη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία; – Οι αναλυτές του ΕΛΙΑΜΕΠ απαντούν" (Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου 2026).


Το πόσο τραγικό για την Ευρώπη ήταν το αποτέλεσμα των τοπικών εκλογών στην Σαξονία-Άνχαλτ φάνηκε από τους πανηγυρισμούς των εχθρών της, στο Κρεμλίνο, στον Λευκό Οίκο, στη Σίλικον Βάλλεϋ και αλλού.

Το ερώτημα για όσους από εμάς εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία, με όλα τα προβλήματα της, παραμένει το μοναδικό πολιτικό σύστημα που επιτρέπει στους πολίτες να συνυπάρχουν, και να επιλύουν τις διαφωνίες τους ειρηνικά, είναι: “Και τώρα τι γίνεται;” Με άλλα λόγια: Μπορεί να ανακοπεί η προέλαση της ακροδεξιάς προς την εξουσία;

Βραχυπρόθεσμα, η απάντηση διαφέρει από χώρα σε χώρα. Στη Γερμανία, ο αποκλεισμός του AfD από τις κυβερνήσεις συνασπισμού ενίσχυσε τη ρητορική του περί δήθεν “συνωμοσίας των συστημικών κομμάτων”, ενώ η απαγόρευση ως αντίθετου στο Σύνταγμα ενός κόμματος του 30% ή του 40% φαίνεται πολιτικά ανεδαφική ακόμη και όταν είναι νομικά τεκμηριωμένη. Στη Γαλλία, όπου η κινητοποίηση των δημοκρατών ψηφοφόρων στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών είχε οδηγήσει στην ήττα της Μαρίν Λεπέν στο παρελθόν, κάτι τέτοιο σήμερα φαίνεται δυσκολότερο, εξαιτίας του πολυκερματισμού στον ενδιάμεσο χώρο – ένας δεύτερος γύρος με αντίπαλο τον Μελανσόν είναι το σενάριο που ονειρεύεται το επιτελείο της Λεπέν. Στη Βρετανία, η ανάδειξη στην πρωθυπουργία του Άντυ Μπέρναμ έχει δώσει νέα πνοή στην κυβέρνηση των Εργατικών. Στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, άγνωστο μέχρι πού μπορεί να φτάσει η άνοδος της επιρροής του Vox και του Chega αντιστοίχως. Και ούτω καθεξής.

Το πρόβλημα για τους δημοκράτες είναι ότι η προέλαση της ακροδεξιάς είναι προϊόν πολλών ετερόκλητων παραγόντων, που αλληλοενισχύονται, από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας χωρίς πολιτική διακυβέρνηση μέχρι τη μνησικακία πολλών νέων ανδρών για την (όποια) χειραφέτηση των γυναικών και τη δυσκολία πολύ περισσότερων να προσαρμοστούν στον σύγχρονο κόσμο. Πρόκειται για την “τέλεια καταιγίδα”, που έχει χαρακτηριστικά ενός νέου ιστορικού κύκλου.

Μακροπρόθεσμα η απάντηση είναι ευκολότερη – αν όχι στην εφαρμογή της, τουλάχιστον στη διατύπωση της. Τα ακροδεξιά κόμματα δεν έχουν τις λύσεις για τα προβλήματα που απασχολούν τους ψηφοφόρους τους. Αργά ή γρήγορα, θα καταρρεύσουν υπό το βάρος της αποτυχίας τους. Γρήγορα, αν τα δημοκρατικά κόμματα επεξεργαστούν και επικοινωνήσουν τέτοιες λύσεις.

Το ερώτημα είναι τι γίνεται μέχρι τότε. Θα αντέξει η Ευρωπαϊκή Ένωση – το ευγενέστερο πείραμα συνεργασίας εθνών που μέχρι τη δημιουργία της αλληλοσκοτώνονταν σε φονικούς πολέμους – την άνοδο στην εξουσία των ακροδεξιών στα μεγάλα κράτη μέλη; Ή θα έχει το τέλος της Κοινωνίας των Εθνών, που επιβίωσε μέχρι το 1946, έχοντας προ πολλού απωλέσει το λόγο ύπαρξης της (να αποτρέψει έναν δεύτερο Μεγάλο Πόλεμο);